Nove knjige

„HOLI“ I „JANTAR“ OD DANAS NA INTERNETU
Objavljene dvije nove zbirke poezije Ognjena Radovića

Ognjen Radović je objavio dvije zbirke poezije koje su od danas dostupne na zvaničnoj stranici ognjenradovic.wordpress.com. U zbirci „Holi“ zatvara se krug razumijevanja ljudske prirode započet u zbirkama „Origo“ i „Rukavci“. U zbirci „Origo“, koja je pisana na engleskom jeziku, tema je obrađivana iz aspekta mitološkog bića, dok je u zbirci „Rukavci“ tema usmjerena na manji kolektiv kroz metaforu čopora zvijeri i vampira.

Posljednjom zbirkom u ovom ciklusu (Holi), autor analizira istu temu na makronivou, miješajući pitanja ljudske prirode sa idejama o Gaji i efektu leptira. S tim u vezi, pjesme su pisane imajući na umu tri poveznice – samsara (vječni tok rađanja, umiranja i ponovnog rađanja), Atakama (pustinja u Južnoj Americi koja je najpogodnija za posmatranje svemira sa Zemlje, ali je i lokacija na kojoj su smještene masovne grobnice) te holi (indijski proljećni festival boja).

Deveta zbirka poezije pod nazivom „Jantar“ bavi se pitanjem prolaznosti. Pjesme u zbirci su temeljene na japanskom pojmu mono no avare, koji doslovno znači „neizreciva tužna ljepota“. One kao takve služe kao prostor u kojem autor nastoji da se suoči sa činjenicom da je prolaznost njegovog života i života drugih, a time i svega poznatog, neizbježna. S obzirom na nemogućnost pomirenja sa ovom činjenicom, pjesme služe kao „prevara“ u nastojanju da se ljepota prolaznosti uhvati kroz opise. Drugim riječima, prolaznost se zarobljava u pjesmama jednako kao što su životinje i biljke zarobljene u milenijumima starim primjercima jantara (ćilibar; fosilna smola).

SRPSKA POEZIJA U AMERICI
INFORMACIJA O ANTOLOGIJI

Cat Painters: An Anthology of Contemporary Serbian Poetry, Dialogos Press, New Orleans, 2016

Uredile: dr Biljana D. Obradović i dr Dubravka Đurić
Predgovor: Čarls Bernstin
Naslovna strana: Mileta Prodanović
Recenzije za antologiju napisali: Mardžori Perlof, Džerom Rotenberg, Rejčel Blau DuPlezi, Ričard Džekson, Ron Siliman i Stefani Sandler

Podržalo: Ministarstvo kulture i informisanja Republike Srbije

(O antologiji videti na:

https://jacket2.org/commentary/foreword-cat-painters#.WAvIgBXzlPA.facebook)

Još jednom se pokazalo da za srpsku poeziju postoje interesovanje i plodno recepcijsko tlo i van granica Srbije, što je dokaz njene vitalnosti, snage i značaja koji prevazilazi lokalne okvire.
Pre par meseci u Sjedninjenim Američkim Državama izašla je antologija pod naslovom Cat Painters: An Anthology of Contemporary Serbian Poetry (Mačke slikari: antologija savremene srpske poezije), koju su uredile i uvod napisale dr Biljana D. Obradović, pesnikinja, profesorka na Univerzitetu Gzejvijer u Luizijani i dr Dubravka Đurić, pesnikinja i profesorka na Fakultetu za medije i komunikacije Univerziteta Singidunum. Knjigu je objavila izdavačka kuća Dialogos iz Nju Orleansa, a izdanje je podržalo Ministarstvo kulture i informisanja Republike Srbije. Na naslovnoj strani je reproducija slike Milete Prodanovića, beogradskog slikara i profesora Fakulteta likovne umetnosti, inspirisana autoportretom Milene Pavlović Barili. Predgovor je napisao jedan od najznačajnijih savremenih američkih pesnika, Čarls Bernstin, a svojim recenzijama knjigu su podržali ugledni kritičari, pesnici i profesori Mardžori Perlof, Džerom Rotenberg, Rejčel Blau DuPlezi, Ričard Džekson, Ron Siliman i Stefani Sandler. Antologičarke su ovu antologiju posvetile Čarlsu Bernstinu, koji je se nedavno predstavio beogradskoj publici u Kulturnom centru Beograda, na Fakultetu za medije i komunikacije i na Filološkom fakultetu, a zahvaljujući kome su i došle u kontakt, i Čarlsu Simiću, koji je uredio prethodne dve antologije srpske poezije na engleskom jeziku. Najveći deo prevodilačkog posla uradila je Biljana D. Obradović, a uključeni su i prevodi preko 30 uglednih prevodilaca koji su prevodili srpske pesnike na engleski.
Projekt antologije je ambiciozno smišljen i realizovan, obuhvata 71 pesnika, sa podrobnim beleškama o svakom autoru i prevodiocu, kao i sa detaljnom bibliografijom tekstova o srpskoj poeziji i antologija srpske poezije koji su izašli u Srbiji i regiji, kao i u SAD i bibliografija izbora srpskih pesnika koji su se pojavili u antologijama koje predstavljaju istočno-evropske poezije na engleskom jeziku. Sve ove informacije pružaju dobar orijentir za one koji će se u budućnosti baviti srpskom poezijom. Rad na antologiji trajao je oko četiri godine.
Urednice su želele da anglofonoj ali i svetskoj publici pruže jednu reprezentativnu antologiju koja će pokazati nekoliko generacija pesnika rođenih između 1941. do 1981. godine. U antologiji su predstavljene pesme Vujice Rešina Tucića, Judite Šalgo, Katalin Ladik, Ljiljane Đurđić, Stevana Tontića, Mirka Magaraševića, Slobodana Tišme, Slobodana Zubanovića, Dragana J. Ristića, Raše Livade, Duška Novakovića, Radmile Lazić, Novice Tadića, Vladimira Kopicla, Vojislava Despotova, Bratislava R. Milanovića, Stane Dinić Skočajić, Slavoljuba Markovića, Saše Vežić, Ivane Milankov, Milovana Marčetića, Aleksandra Soknića, Verice Živković, Milana Đorđevića, Miloša Komadine, Miodraga Raičevića, Nikole Vujčića, Kajoko Jamasaki, Nine Živančević, Snežane Minić, Danice Vukićević, Jelene Lengold, Zvonka Karanovića, Živorada Nedeljkovića, Dragana Jovanovića Danilova, Vojislava Karanovića, Dubravke Đurić, Biljane D. Obradović, Jasne Manjulov, Dejana Ilića, Milorada Ivića, Nenada Miloševića, Milana Orlića, Marije Knežević, Jelene Marinkov, Saše Jelenkovića, Dejane Nikolić, Vladislava vojnović, Lasla Blaškovića, Ota Horvata, Srđana Valjarevića, Ane Ristović, Nataše Žižović, Nenada Jovanovića, Ksenije Simić-Muller, Snežane Žabić, Milene Marković, Jelene Kerkez, Alena Bešića, Dejana Čančarevića, Danice Pavlović, Natalije Marković, Enesa Halilovića, Dragane Mladenović, Jasmine Topić, Siniše Tucića, Marjana Čakarevića, Maje Solar, Vladimira Stojnića, Ljiljane Jovanović i Jelene Savić.
Antologija obuhvata nekoliko tendencija prisutnih u srpskoj poeziji od sedamdesetih godina 20. veka do danas. Urednice su se vodile idejom da pokažu srpsku pesničku scenu u svoj njenoj raznolikosti praksi, od narativne poezije koja se bavi svakodnevicom, preko poezije koja traga za transcendencijom, do poezije koja se usredsređuje na pesnički eksperiment, a koja je iz većine dosadašnjih izbora bila izostavljana. Pored poezije i autora koji pripadaju dominantnom toku savremene srpske poezije, autorke ove obimne antologije koja obuhvata 450 strana, uključile su i marginalne prakse, koje u savremenom kanonu srpske poezije još uvek nisu prepoznate ni vidljive, ali su u nekim drugim pesničkim kulturama bitne: autore haiku poezije i one koji pišu pesmu u prozi, na primer. Antologija obuhvata i pesničke radove predstavnica manjinskih grupa, kao i onih pesnika i pesnikinja koji/koje ne pišu na srpskom jeziku. Antologije nisu telefonski imenici, a to znači da nikada ne mogu obuhvatiti sve autore i autorke koje deluju u jednoj pesničkoj kulturi. Svakom antologijom antologičari i antologičarke na specifičan način intervenišu u sam kanon. Velikom zastupljenošću pesnika rođenih od kraja 70-ih do početka 80-ih antologičarke pokazuju savremene tendencije srpske poezije. Teme kojima se pesnici bave, kako je to primetila Rejčel Blau DuPlesiz, kreću se u rasponu od egzila, rata i mira, svakodnevnog života i ljubavi. Džerom Rotenberg je istakao da je sama antologija dinamično komponovana i nudi novu poeziju i nove poetike, koje mogu obogatiti naše shvatanje šta je sve u poeziji moguće. Mardžori Perlof je istakla da su dve pesnikinje, profesorke i urednice, od kojih jedna živi u Nju Orleansu a druga u Beogradu, dobra kombinacija koja je omogućila uvid u sofisticiranost savremene srpske poezije.

Kaži mi ko si

Stiži nam novogodišnji i božićni praznici. Obradujte dragu osobu najlepšim poklonom, knjigom. U zborniku Kaži mi ko si predstavili su se autori iz zemlje i inostranstva kroz predivne priče i prelepe stihove pretočene u pesme na preko 150 strana. Cena iznosi 500,00 RSD iz Srbije odnosno 5 € iz inostranstva, uvećana za troškove poštarine. Zainteresovani za kupovinu mogu se javiti porukom na ivanazajic@yahoo.com.

O knjigama Trećeg Trga za 61. Beogradski sajam
1. Sanja Dimoski Čudesno u nama: od bajke do psihoterapije, Treći Trg i Čigoja štampa, Beograd, 2016.
Cena: 500,00 dinara

Sanja Dimoski, psiholog, psihoanalitičar, dugogodišnji psihoterapeut, dr.sci. i predavač na Beogradskom univerzitetu. Radila sa mladima sa poremećajem ponašanja, zavisnicima, a sada radi sa psihoterapijskim klijentima i predaje studentima. Knjiga je nastajala godinama, kroz rad sa klijentima, pro-mišljanja i praćenja osnovne ideje o paralelizmu izmađu bajki i psihoterapijskih tokova. Razvija multidisciplinarnost i kreativne spojeve nauke i umetnosti.

U psihoterapiji je reč o dvoje ljudi koji zajednički rešavaju psihološke zadatke klijenta koji su analogni zadacima koje mora da reši junak bajke. Ako omiljene bajke nema ili nema nikakvih sećanja na detinjstvo, terapija treba da popuni te praznine, a prisustvo terapeuta u terapiji omogući razvoj.
Uspešna terapija zapravo može da se posmatra i kao zbirka arapskih priča Hiljadu i jedna noć. Svaka bajka koju je Šeherezada pričala, kao i svaka seansa, ima svoju funkciju i dovodi do postepenog ozdravljenja. Duboko sam uverena da je čoveku potrebna mudrost starih vremena, uvid u postepen i spor rast ka razrešenju sopstvenih konflikata… Omiljene bajke, ali i priče, basne i pesme, način su da bolje razumemo sebe.
Sanja Dimoski

2. Peter Huhel Teofrastov vrt – izabrao i preveo sa nemačkog Stevan Tontić (poezija), Treći Trg i Čigoja štampa, Beograd, 2016.
Cena: 800,00 dinara

Po mišljenju mnogih kritičara i tumača njemačke poezije, Peter Huhel (Peter Huchel, 1903 – 1981) spada među njena najznačajnija imena 20. vijeka. A ukoliko bismo posmatrali samo doba nakon Drugog svjetskog rata (prva Huhelova zbirka objavljena je 1948), takav njegov rang ne bi niko dovodio u pitanje. Visoko su ga cijenili i neki znalci sa strane – Josif Brodski svrstao ga je među četiri najveća njemačka pjesnika pomenutog stoljeća (skupa sa Rilkeom, Hajmom i Benom). Valja ipak reći da je interesovanje za Huhelovu ličnost i poeziju naglo poraslo u vrijeme kada je nastao „slučaj Huhel“, vezan za njegovu izolaciju u Njemačkoj Demokratskoj Republici nakon iznuđene ostavke 1962. na mjesto glavnog urednika istočnoberlinskog časopisa Sinn und Form, koji je on vodio trinaest godina, učinivši ga najuglednijim književnim glasilom na njemačkom jeziku.
Helmut Peter Huhel rodio se 3. aprila 1903. u naselju Lihterfelde (Lichterfelde) kraj Berlina, koje je danas u sastavu grada. Otac mu je bio činovnik u Pruskom ministarstvu kulture. Pošto mu se majka razboljela od tuberkuloze, mali Peter je sa četiri godine prešao da živi kod djeda po majčinoj strani u Alt-Langerviš (Alt-Langerwisch) kod Potsdama. U djedovoj je kući otkrio veći broj knjiga u čijoj će lektiri kasnije naučiti da uživa. Te godine djetinjstva, s idiličnim prizorima iz prirode i seoskog života, s likovima siromašnih ljudi, sluškinja, ribara, pastira, uz prisustvo domaćih životinja, zadobiće u njegovoj poeziji povlašćeno mjesto. To se naročito odnosi na pjesme koje je pisao do 1932. godine, kada je dobio jednu nagradu za poeziju i bio spremio za štampu svoju prvu pjesničku zbirku pod naslovom Dječačko jezerce (Der Knabenteich). Ali kad naredne godine Hitler preuzme vlast u Njemačkoj, Huhel će povući zbirku od izdavača u Drezdenu, tako da će njegov poetski prvijenac, u izmijenjenom obliku, izaći tek poslije Drugog svjetskog rata.
Nakon završene gimnazije u Potsdamu (1923), i započetih studija književnosti i filozofije u Berlinu, koje će 1925. i 1926. nastaviti u Frajburgu i Beču, Huhel počinje da objavljuje pjesme i da putuje – u Francusku, u kojoj će se zadržati preko dvije godine, zatim u Mađarsku, Rumuniju (odatle je bila njegova prva žena), Tursku, Bugarsku. U drugoj polovini tridesetih godina on živi na selu u Brandenburgu i piše radio-drame od kojih je veći broj (19) i emitovan.
Kao i mnogi drugi intelektualci, Huhel je po sopstvenom priznanju postao „crven“ mnogo prije Hitlerova osvajanja vlasti, na što je uticalo i jedno književno djelo. On je, naime, još kao gimnazijalac u Potsdamu bio 1920. ranjen u jednoj protestno-odbrambenoj akciji gradskog dobrovoljačkog odreda, te je dva mjeseca proveo u bolnici. Tamo su mu neki sapatnici dali antiratnu knjigu Oganj Anrija Barbisa koja će ostaviti jak utisak na njega. Kasnije će se sprijateljiti sa Ernstom Blohom i Alfredom Kantorovicem, zbližiti se s još nekim ljevičarima i antifašistima, mada neće nikad postati komunist. No Huhel je uporedo sa čitanjem Bloha, čitao i Trakla i Kafku, Frojda, kao i mistike poput Jakoba Bemea. Vodila ga je izreka Frensisa Bekona: „Malo znanja otjera bogove, više znanja opet ih vrati.“ Otuda nas svakako neće iznenaditi ni ovakvi pjesnikovi stihovi: „Glasan i dubok Bog je u meni, / sve ljušture tu već pucaju, / što u meni spavaše u sjeni, / može mi zborit u punom sjaju.“
Po riječima čuvenog njemačkog književnog kritičara M. R. Ranickog, Huhel je bio „nepolitički čovjek i nepolitički pjesnik.“ Ali se u mnogim njegovim pjesmama itekako osjećaju znaci strašnog vijeka u kojem je živio, s neizbrisivim pečatom koji su na njemu ostavila dva svjetska rata i dvije diktature – nacistička i komunistička.
Ratne godine (1941 – 1945) pjesnik provodi kao vojnik u jedinici protivavionske odbrane kod Berlina. U završnim ratnim operacijama dospijeva u sovjetsko zarobljeništvo u logoru istočno od Berlina, u kojem organizuje kulturne priredbe. Krajem 1945. ovlašćuju ga da na Berlinskom radiju u sovjetskoj enklavi osnuje odjel za radio-dramu. Iduće četiri godine radiće kao rukovodilac programa, potom umjetnički direktor Berlinskog radija sa sovjetskom licencom.
Godine 1949. postaje, na prijedlog Johanesa Behera, glavni urednik književnog časopisa Sinn und Form. U časopisu objavljuje najuglednije njemačke i strane autore. Časopis je u Zapadnoj Njemačkoj hvaljen kao „tiha enklava liberalizma“, dok je istočnonjemačkoj kulturno-političkoj vrhuški smetala „apstinencija“ od ideoloških pitanja izgradnje realnog socijalizma. Huhela je, srećom, podržavao Bertolt Breht – uz tu podršku uspio je da vodi časopis do 1956. (godina Brehtove smrti), a zahvaljujući svom autoritetu i uredničkoj vještini i do 1962, kada je konačno morao da odstupi. Tada je za Huhela nastalo najteže vrijeme izolacije koje će potrajati sve do aprila 1971, kada mu je dopušteno da napusti Njemačku Demokratsku Republiku. Nakon jednogodišnjeg boravka u Rimu, nastaniće se u Štaufenu kod Frajburga, gdje će i umrijeti deset godina kasnije – 30. aprila 1981. Životnu pustolovinu je okončao kao vrlo ugledan pjesnik ovjenčan mnogim priznanjima. U njegovom pjesništvu prepoznata je – posebno u odnosu na doba nacističke strahovlade, tokom koje je objavio tek nekoliko pjesama – i snaga rječitog ćutanja kao stav tihog ali postojanog otpora društvenom i političkom zlu, te suverenost poetskog, često jezički svedenog i zagonetnog izraza. Huhelova etička čvrstina i tradicionalno (za neke stoga „konzervativno“) humanističko opredjeljenje nisu dovođeni u pitanje.
U Pjesme (Gedichte, 1948) – debitantsku zbirku koju objavljuje kao četrdesetpetogodišnjak – Huhel je od 73 pjesme koje su bile predviđene za Dječačko jezerce uvrstio samo njih 18. Strogost prema onome što je pisao ranije, prije Drugog svjetskog rata, sačuvaće i u budućem pjesničkom radu. Zbirka je naišla na dobar prijem, neki kritičari su ukazali na pjesnike prirode Oskara Lerkea i Vilhelma Lemana kao njegove uzore. (Leman će se kasnije vrlo kritički izraziti o Huhelovoj poeziji, smatrajući da će se „lirika kao otpor protiv savremenih političkih odnosa morati unaprijed odreći stvarno lirskoga kao bezvremenog elementa.“) Uz motive vezane za djetinjstvo i prirodu, jedan ciklus pjesama odnosio se na najnoviju istoriju, poput važnih (višedjelnih) pjesama kao što su „Njemačka“ i „Povlačenje“. Te pjesme će, u novim verzijama, ući u zbirku Zvjezdana vrša (Die Sternenreuse, 1967), u kojoj su inače, uz nevelik broj novih poetskih tekstova, ponovo objavljene mnoge pjesme iz debitanstke zbirke. Iako objavljena poslije druge po redu Huhelove knjige Drumovi drumovi (Chausseen Chausseen, 1963), zbirka Zvjezdana vrša, naslovljena po jednoj od njegovih najljepših pjesama, mogla bi da se tretira kao druga, s obzirom da njen sadržaj, uz nove, čine pretežno pjesme iz prvijenca. Katastrofično iskustvo istorije, iskustvo rata i svekolikog stradanja u okviru nacionalsocijalističkog režima, predstavljaće jednu od tematskih okosnica ovih Huhelovih zbirki. Dovoljno je da pogledamo pjesmu „Njemačka“ (str. 5), koju čine tri kratka, međusobno različita dijela, ispod kojih kao godine nastanka stoje godine uspona nacionalsocijalizma, sve do početka Drugog svjetskog rata.

NJEMAČKA

I
Ako se pod teškim šumskim korjenima
i sklonilo žara i zlata dosta,
Njemačka je mračna, u Njemačkoj zima.

Tamo gdje s plamenom čađ kruži,
tu na krčagu so od suze osta,
kroz pokrov pròcuri krv što tuži.

Al nikad ne krenu jutarnjom rosom,
s okom koje raspinje strast žarka,
jasno pozvana, pod jakim zanosom,
jedna bosonoga Žana od Arka.

1927.
II
Sinovi najpozniji, vi se ne hvastajte,
sinovi osamljeni, svjetlost sačuvajte.
Da o vama još kazuje istorija,
da ne zveči lanac koji sija;
lagano, sinovi, duh prekivajte.

1933.

III

Svijet vukova, svijet pacova.
Krv i strv u hladnoj ognjišta memli.
Ali još sjenke mrtvih bogova
tumaraju po zemlji.

Božanstven ostaje čovjek i pomiren.
I opet će do slobodnog daha doći.
I mada rulja s podsmijehom nadire,
ona će proći.

1939.

Peter Valter, jedan od današnjih tumača Huhelova pjesništva, napisaće povodom ovih stihova da korespondiraju sa jednim od manifesta prosvijećenog humanizma, Geteovom pjesmom „Božansko“. Na geteovski imperativ da „čovjek je plemenit / spreman da pomogne i dobar“, Huhelova pjesma odgovara sa izvjesnošću: „Božanstven ostaje čovjek i pomiren.“ Valter ovdje vidi naznačen optimistički model retrospektivnog gledanja na Treći Rajh kao na „korak nazad u varvarstvo“ sa u osnovi napredujućeg istorijskog puta humanizacije ljudskog društva. Izgleda da je Huhel optimistički vjerovao u „princip nada“ svog prijatelja Bloha ili u hegelovsko „lukavstvo uma“, prema kojem će tragika i zlo istorijskog procesa na kraju izići na dobro, te čovjek – uprkos privremenim nasrtajima rulje – „do slobodnog daha doći“. Valter stoga misli da supstanca ove Huhelove pjesme pati od istorijsko-filozofske apstraktnosti pa i deklamatorskog tona, kojeg se pjesnik inače klonio.
Knjiga Drumovi drumovi važi kao najznačajnije Huhelovo pjesničko djelo. U nosećim pjesmama, kao što su „Znak“, „Elegija“, „Trakija“, „Sibila ljeta“ „Posveta“ (za Ernsta Bloha), „Drumovi“, „Izvještaj sveštenika o propasti njegove opštine“, „Dereglija“, „Decembar 1942“, „Zimski kvartir“, „Za gluve uši pokoljenjâ“, „Teofrastov vrt“, „San u gvožđima“ ili „Psalm“, do snažnog izraza došla su sjećanja na ratna pustošenja, na raznolike oblike bezumnog nasilja i ugrožavanja života. Pjesnik je podsjećao i na razaranja u ranijim epohama, u antici (na razaranje Kartagine, na primjer), iako svjestan da takve žalopojke nailaze na “gluve uši pokoljenjâ“. Posebno je impresivna duža pjesma „Izvještaj sveštenika o poropasti njegove opštine“ (str. 64), iz koje navodim prve dvije strofe:

Dok Hristos je goreć tonuo s krsta – o strave smrti!
Rikale su trube anđela bronzane
Leteći kroz buru požara.
Cigle ko crveno lišće ràzvijane.
I s hukom se sòri toranj razdrti,
Vitlaše tesanikom zidina stara.
Ko da prsnu srž Zemljine kugle gvozdena.
O grade pod ognjem!
O vedro podne skoljeno vriskom –
Ko sijeno što tinja raspršena kosa žena.
A gdje na bjegunce kidisahu, u letu niskom,
Gola i krvava ležaše Zemlja, tijelo Gospodnje.

Ne bješe to da pakao se survava:
Kosti i lobanja ko da su kamenom
Tučene u bijesu što prašinu topi
I sjedinjena sa svjetlošću prestravljenom,
Odlomi se s drveta Hristova glava.
Razmahali se eskadroni, sve se ori.
Odletješe nebom što crveno lopi,
Kao da su presjekli podneva venu.
Vidjeh: vatra tinja, ždere, gori –
I grob još bješe sav raskopan.
Ovdje ne bi zakona! Da Boga prepoznam,
Prekratak bješe moj dan.

Ovaj „izvještaj“ o apokaliptičnim zbivanjima, sa potresnim prizorima „smaka svijeta“, dat je u jakom oblikotvornom zamahu , u ritmu i (neujednačenom) metru vezanog stiha. Time je ostvareno teško dostižno srećno jedinstvo sadržinskog i formalnog načela, odnosno jedinstvo izvještajno-realističkog i metaforično-estetizujućeg izraza. Naglašena oblikotvorna volja vidljiva je i u mnogim drugim Huhelovim pjesmama, posebno u onim umjetnički najuspjelijim, najljepšim. Takve su, na primjer, pjesme „Zvjezdana vrša“, „Sibila ljeta“, „Teofrastov vrt“, „Posveta“ (za E. Bloha), „Decembar 1942“, „Povratak kući“, „Vipersdorf“ i neke druge, ispjevane u vezanom stihu, sa neočekivanim, svježim poetskim slikama i rimama koje upućuju na klasične trenutke nadahnuća, na magijske tvoračke moći u jeziku. U ovim pjesmama lirski subjekt se sjeća nedavnih ratnih pustošenja, sa vrlo upečatljivim slikama, kao u „Decembru 1942“ (sa završnim distihom „Pred Staljingradom iščezava cesta / U mrtvačnici od snijega nesta.“) i „Povratku kući“, ili se predaje melanholiji podsjećanja na neka davna, srećnija vremena, kao u „Teofrastovom vrtu“ (str. 72). Jer pjesniku nije više dato da u miru obdjelava svoj vrt – vrt u kojem se negda, kao kod Teofrasta, ljudski boravilo i razgovaralo, izložen je nasilnoj intervenciji spolja. Evo te pjesme:

Kad bijela vatra stihova uzleti
Plešuć u podne nad urnama, gore,
Sjeti se, moj sine. Onih se sjeti
Što nekad ko drveće sadiše razgovore.
Mrtav je vrt, moje disanje sve teže,
Sačuvaj čas, ovdašnji hod Teofrasta
Da ranjenu koru lìkom poveže,
Tlo đubri mljevenom korom hrasta.
Drvo masline cijepa krti kamen zida
I u vreloj prašini još glasa eno.
Naredili su da se s korijenom iskida.
Tone tvoja svjetlost, lišće nezaštićneo.

Veći broj pjesama Huhel je napisao o mjestima koja je posjetio u brojnim evropskim zemljama, ponajviše mjestima u Francuskoj i Italiji, na jugu Evrope. To su svojevrsni lirski „putopisi“ u kojima je umjesto poetskih razglednica sa lokalnim „znamenitostima“ oblikovana slikovno-zvučna i pojmovna predstava koja se kao suština utiska zadržala u pjesnikovom duhu.Tu je neizbježno i Grčka, u kojoj Huhel nije nikad boravio, ali se obraćao njenim pjesničkim, mitološkim i istorijskim simbolima, pričama i likovima poput Odiseja, Alkeja, Aristeja, Persefone, ili istoričara Polibija, da bi se u pjesmi „Grčko jutro“ pozabavio ustankom i porazom grčkih partizana poslije Drugog svjetskog rata.
Prenosio je u stihove pojedine doživljaje i razmišljanja sa putovanja u Bugarsku, Poljsku i Sovjetski Savez. Mašta ga je vodila i u daleke predjele Azije (Kina), o čemu npr. svjedoči značajna dugačka pjesma „U Kunlun gorju“. Nije, naravno, ni sama Njemačka ostala zapostavljena, posebno Huhelov brandenburški zavičaj sa više lijepih pjesama. Za razliku od prisnijih lirskih evokacija pejzaža i prizora iz svakodnevnog seoskog života, pjesma „Hubertusweg“ (prema nazivu ulice u kojoj je Huhel živio u Vilhelmshorstu) udariće drugačiji pečat zavičajnoj struji u njegovom pjevanju. To je žig političke izolacije i policijskog nadzora kojima je pjesnik bio izložen osam godina, sve dok mu 1971. nije konačno dozvoljeno da se iseli iz zemlje, čiju je lošu sliku na antikomunističkom Zapadu, kao urednik časopisa Sinn und Form, tog „tajnog žurnala nacije“ (Valter Jens), hoćeš-nećeš i sam popravljao. Dakako s najboljim namjerama i dok je još pomalo vjerovao u napredovanje istorije prema utopijski privlačnom „carstvu slobode“.
Dao je i vrlo sažete portretne skice Šekspirovih likova Hamleta, Ofelije, Kralja Lira i Makbeta u njihovim krajnje nezavidnim položajima.
Pjesme sa mitološkim i religijskim (biblijskim) motivima rasijane su po svih pet Huhelovih zbirki. Nakon Pjesama, Drumova drumova i Zvjezdane vrše, objavio je još samo dvije pjesničke knjige: Odbrojani dani (Gezählte Tage, 1972) i Deveti čas (Die neunte Stunde, 1979). Sa zrelošću i narastanjem životnog iskustva, uz sve veći pritisak tekuće politike i istorije, Huhel se, čini se, sve češće obraćao mitskim i biblijskim izvorima nadahnuća, ili paradigmatskim, univerzalno važećim predstavama i simboličkim slikama pod koje se može podvesti gotovo svaka ljudska misao i akcija. Tako se „prečišćavao“ i stabilizovao njegov Weltanschauung, sa poetikom obnovljenog simbolizma u okrilju kasnog modernizma u kojem je ono što je lično ili eksperimentalno samjeravano sa onim što je već valorizovano u kulturnoj istoriji i priznato kao vrijednost. Te pjesme su katkad zagonetne, pomalo hermetične, i traže čitaoca upućenog u biblijske priče, u grčke i druge paganske mitove. Pjesnikov jezik ponekad je toliko sveden i škrt u naznakama kako bi, paradoksalno, riječi bile možda još sugestivnije. Primjer za to je i pjesma „Deveti čas“ (str. 117), iz istoimene, posljednje zbirke:

Žega ubada u kamen
riječ proroka.
Jedan se čovjek mučno uspinje
uz brežuljak,
u njegovoj pastirskoj torbi
deveti čas,
čavao i čekić.

Suvi sjaj kozjeg stada
sijeva u zraku
i pada kao fitilj iza horizonta.

Kratka pjesma „U mirisu šaše danskih livada“, koja govori o mrtvom Hamletu, čija „posljednja riječ / ostade neizrečena“, završava se stihom koji glasi „Niko tu tajnu ne zna.“ Čitalac bi taj osjećaj mogao da stekne i na kraju „Devetog časa“.
A pjesma „Trakija“, na čijem se početku, kao i na početku „Teofrastovog vrta“ izvija plamen, bijela vatra stihova, završava ovako: „S one strane rijeke / Žive mrtvi. / Riječ / Je skela.“
Mnoge Huhelove riječi, mnoge pjesme djeluju kao „skele“, prevozna sredstva malih i velikih tajni srca i uma između dviju obala heraklitovske rijeke života. Između svijeta živih i svijeta mrtvih, koji su za pjesnika jedan svijet. Jedan i nedjeljiv. To je svijet iz „velikog posjeda pamćenja“, prema jednom izrazu Svetog Avgustina koji je Huhel navodio i prizivao kao svoju predstavu o temelju na kojem se zasniva i gaji pjesnička umjetnost.

O Peteru Huhelu, za života i poslije njegove smrti, govorili su mnogi njemački pjesnici, u pjesmama koje su mu posvećivali, u sjećanjima na susrete s njim ili kao dobitnici Huhelove nagrade. (O tome piše berlinski esejist i kritičar Peter Gajst.) Pomenimo Gintera Kunerta, Kristofa Mekela, Adolfa Endlera, Volfa Birmana, Rajnera Kuncea, Hajnca Čehovskog, Mihaela Krigera, Henrika Beresku, Elke Erb, Vulfa Kirstena, Jirgena Izraela, Uvea Grininga, Luca Zajlera, Andre Šinkela… Durs Grinbajn, istaknuta nova zvijezda na njemačkom pjesničkom nebu, govorio je kao lauerat nagrade „Peter Huhel“ i o svojoj fascinaciji „japanskom ekonomijom“ Huhelovih pjesama. A moj prijatelj Rihard Pitras posvetio mu je pjesmu „Nedjelja knjige“ sa stihovima koji na svoj način kazuju ponešto o toj ekonomiji. Pitrasov Huhel kaže: „Otkako mi je mucavac / zabranio da govorim / opet studiram / jezik životinja. Jednostavnim znacima / one sebi kažu / ono što je nužno.“ (navod iz Pitrasove knjige izabranih pjesama Medena šiba, Brankovo kolo, Sremski Karlovci 2003).
Zaista: Huhelova, kao i svaka značajna i velika poezija, nastojala je da u najvećoj mjeri govori samo ono što je bilo – nužno. A to je istovremeno bilo ono u čemu su se viši estetski i etički zahtjevi pjesničke umjetnosti i umjetničkog poziva ostvarivali u svom ipak mogućem, željenom saglasju.
Stevan Tontić

3. Eva Lipska Čitač papilarnih linija – prevela sa pojlskog Biserka Rajčić (poezija), Treći Trg i Čigoja štampa, Beograd, 2016.

Cena: 400,00 dinara

Eva Lipska (Ewa Lipska) rođena je 1945. u Krakovu. Završila je Likovnu akademiju, ali se opredelila za poeziju. Pored poezije piše prozu, drame, tekstove za krakovski kabare Podrum kod ovnova i za rok grupe. Nije pripadala nijednoj književnoj grupi ni pravcu, iako je kritičari svrstavaju u Novi talas. Dobitnik je najprestižnijih poljskih i svetskih književnih nagrada. Poslednjih godina ozbiljan je kandidat za Nobelovu nagradu. Predlažu je Nemci i Austrijanci. Prevođena je na četrdesetak jezika. Čest je gost najpoznatijih festivala poezije u svetu.
Debitovala je l967. Objavila je sledeće pesničke zbirke: Stihovi (1967), Druga zbirka stihova (1970), Treća zbirka stihova (1972), Četvrta zbirka stihova (1974), Peta zbirka stihova (1978), Ovde se ne radi o smrti već o belom svilenom koncu (1982), Garderoba tame (1985), Područje ograničenog zadržavanja (1990), Stipendisti vremena (1994), Ljudi za početnike (1007), 1999 (1999), Zoološke prodavnice (2001), Ja (2003), Negde drugde (2005), Cepka (2006), Njutnova pomorandža (2007), Odjek (2010), Draga gospođo Šubert… (2012), Ljubav, draga gospođo Šubert… (2013), Čitač papilarnih linija (2015). Objavila je i više izbora svoje poezije, koje je uglavnom sačinjavala sama. Nalazi se u svim antologijama savremene poljske poezije, u zemlji i inostranstvu. Kod nas su je prevodili Petar Vujičić, koji ju je uvrstio u svoju antologiju Savremena poljska poezija (1985), dok je Biserka Rajčić objavila sledeće zbirke njene poezije: Stipendisti vremena (1998), Ja (2004), Negde drugde (2006), Njutnova pomorandža (2008), Pažnja: stepenik (2009), Odjek (2011), Draga gospođo Šubert… (2013), Turisti reči (2014), Čitač papilarnih linija (2016).
I, premda je protivnik programa i manifesta, ispada da je u njenom slučaju reč o programskoj poeziji, čiji je osnovni cilj nemirenje sa stvarnošću, traženje smisla u mašti, premda veoma intelektualizovanoj. Međutim njena poezija je samo naizgled poezija nadrealističkih asocijacija. One u biti imaju univerzalniji smisao. Kada u njenim pesmama čitamo da umrli stiču status živih, čak im dolaze na grob, šale se na njihov račun, to bi se moglo shvatiti kao bekstvo u humor, crn ili ne, u kalambur, u poigravanje svim, pa čak i osnovnim čovekovim vrednostima. U tu vrstu igre spada i poigravanje motivom doma, čiji cilj je lakše podnošenje nemogućnosti uspostavljanja komunikacije, dijaloga s Drugim. Nemogućnosti koja izaziva osećanje melanholije i usamljenosti. Sa čim je povezana retka tema u poeziji, tema deteta. Deteta koje podseća na starmalu decu sa slika izuzetnog poljskog slikara Vitolda Vojtkjeviča koji je stvarao na razmeđi XIX i XX veka, na decu iz Kantorovog Mrtvog razreda. Najkraće rečeno, na decu prerano uvučenu u svet odraslih. Za koju je posebno karakteristična usamljenost u okviru gomile, kako bi rekao Ruževič. U tu kategoriju spadaju i starci. Spadaju, naravno, i pesnici, „turisti reči”. Za sve je karakteristična zamena za život umesto života. Mada Eva Lipska u svojoj poeziji nudi neverovatno bogatstvo mašte, ali izraženo „dijamantski hladnim majstorstvom jezika”. Pa ipak, konačan utisak čitanja te poezije u celini jeste – neponovljiv stil. Stil koji je svrstava u najcenjenije i najprevođenije pesnike poslednjih decenija. Taj fenomen možda najbolje objašnjava Ruževičeva konstatacija: „Svi pate, doživljuju raznorazna razočarenja, nesrećno se zaljubljuju, ne nalaze prava rešenja, ali retko ko nalazi jezik kojim će to izraziti na odgovarajući način”. Eva ga u svakoj svojoj novoj zbirci nalazi. U čemu je pravi pravcati fenomen.
Biserka Rajčić

4. Paskal Peti Lovkinja – preveo sa engleskog Milan Dobričić (poezija), Treći Trg i Čigoja štampa, Beograd, 2016.

Cena: 500,00 dinara

Paskal Peti rođena je u Parizu, odrasla u Francuskoj i Velsu a živi u Kornvolu u Velikoj Britaniji. Njena zbirka poezije Fauverie bila je u užem izboru za nagradu T S Eliot 2014. a 2013. dobila je nagradu Manchester Poetry Prize. Njena peta zbirka Šta mi je voda dala: pesme po Fridi Kalo bila je u izboru za nagradu T S Eliot i Wales Book of the Year, a časopis Observer proglasio ju je knjigom godine. Četiri njene zbirke bile su u konkurenciji za nagradu T S Eliot i birane su za knjige godine u časopisima Times Literary Supplement, Independent i Observer. Dobitnica je nagrade Cholmondeley Award i bila je predsednica žirija za dodelu nagrade T S Eliot 2015. godine. Jedna je od osnivača The Poetry School i držala je pesničke kurseve u Tate Modern devet godina. Bloodaxe će objaviti njenu sedmu zbirku pesama Mama Amazonica 2017.

„Nijedan drugi britanski pesnik ili pesnikinja koje znam ne može dosegnuti moćnu mističnu imaginaciju Paskal Peti. Figura majke u njenoj novoj zbirci Lovkinja pojavljuje se kao orhideja duh, zvečarka, kao geološki oblici i pernate boginje američkih Indijanaca, svi duboke zamisli u savršenom fokusu svetlosti snova. Barokna vijugavost izgleda kao stvar grozničavih porodičnih odnosa, međusobno povezanih notom mistične opsednutosti.“
– Les Marej, Times Literary Supplement Books of the Year

„Hrabra i uznemirujuća zbirka o odnosima ćerke sa svojom mentalno bolesnom majkom. U pesmi koja otvara zbirku čitalac biva pozvan: „Uđi, i vidi / ono što niko nije.“ … Ovo su psihološka istraživanja odnosa i borbi za moć koja rizikuju: ćerka ulazi u iskrivljeni svet majke kako bi se nasilno borila za sopstveno preživljavanje.“
– Robin Bolam, Poetry Review

5. Paskal Peti Fauverie – preveo sa engleskog Milan Dobričić (poezija), Treći Trg i Čigoja štampa, Beograd, 2016.

Cena: 500,00 dinara

„Fauverie Paskal Peti je zadivljujuća, jedna od onih knjiga koje postavljaju temelje za pristup pisanju o nezapisivom.“
– Rut Padel, London Review Bookshop Books of the Year
„Životinje iz Fauverie u Paritu – pre svih crni jaguar Aramis – hodaju kroz novu zbirku Paskal Peti, harizmatični poput oca čiji magnetizam još uvek drži naratora paralisanog nakon mnogo godina otuđenosti. Glas Fauverie govori i hrabro i bravurozno iz srca svog materijala. U ovim pesmama postoji zavera i velika lepota. Oni se usuđuju da zadru u podrum prošlosti, dozovu sećanje i prizovu ga u vatrometni prikaz metaforične briljantnosti. Paskal Peti, u tradiciji Teda Hjuza ili samog T.S. Eliota, razume da kroz poznavanje prirode zveri spoznajemo sami sebe.“ – Helen Danmor, predsednica žirija, nagrada T S Eliot 2014

6. Žak Rubo Nešto crno – prevela sa francuskog Ana Moralić (poezija), Treći Trg i Čigoja štampa, Beograd, 2016.

Cena: 600,00 dinara

Žak Rubo, jedan od najuglednijih, ali i najplodnijih savremenih francuskih pesnika i književnika (četrdesetak zbirki poezije i isto toliko raznovrsnih proznih dela, eseja, dramskih tekstova, antologija poezije), rođen je 1932, u jednom seocetu blizu Liona, po obrazovanju je matematičar, ali je doktorirao i na književnosti. Član je UliPo-a, Radionice za potencijalnu književnost (OuLiPo – Ouvroir de Littérature Potentielle).
Autor mnogostranog dela koje se odlikuje stalnom brigom o formi (pisanje podvrgnuto određenim formalnim ograničenjima, kombinatorika), ali i „moralnim“ trudom da sopstveni život i svoju ogromnu lektiru uklopi u to traganje za formom. Tako, na primer, teorija skupova omogućava četiri čitanja zbirke E (1967, „čitanje pripada tom i tom“) dok zbirka Trideset jedan na kub (1973) donosi 31 pesmu, svaka ima po 31 stih, a svaki stih po 31 slog. Zbirka Autobiografija X poglavlje (1977) organizuje svojevrsnu „igru“ koja vodi kroz tekstove pesnika nadrealista.
Pisao je i dramska dela, Graal Théâtre (1977) u saradnji sa Florens Dele (Florence Delay), stvarao je i narativne tekstove, među kojima je najpoznatiji ciklus od tri romana (Lepa Hortenzija, 1985, Hortenzijina otmica, 1987 i Hortenzijino izgnanstvo, 1990), ali je ostvario i jedan autobiografski projekt, „s jednom pripovešću, umecima i račvanjima“, Veliki požar u Londonu (1989), čiji je nastavak Kopča (1993).
I njegova najpoznatija zbirka pesama, Nešto crno (1986), koja reaktualizuje formu elegije, veoma potresno, ali bez patetike, takođe je organizovana u devet ciklusa od po devet pesama, sa po devet strofa-stihova, s poslednjom, završnom pesmom, koja takođe ima devet stihova i, kako on sam kaže u pesmi Meditacija o poređenju:
„Ogorčeno se upinjem da tačno omeđim ništa-ti, tu nemoguću bipolarnost, da napravim ophod, oko toga, tim rečenicama po devet na broju koje nazivam pesmama.“
Zbirka Nešto crno, ovenčana nagradom France Culture 1986, nastala je 1986. godine, dve godine posle tragičnog gubitka supruge Aliks Kleo Rubo (Alix Cleo Roubaud), umrle od embolije pluća, posle svega tri godine braka.
Aliks Kleo Rubo se bavila fotografijom, a ova zbirka nosi naziv po seriji njenih fotografija „Ako nešto crno…“ što srećemo u tako reći središnjoj pesmi ove zbirke, Meditacija o nerazličnosti, o jeretičnosti:
„Iz toga što joj odsad ništa nije slično zaključiće se da postoji samo neslično, a otuda, da nema nikakvog odnosa, da nijedan odnos nije odrediv.
Doneće se zaključak o neprikladnosti.
Sve se obustavlja u tački u kojoj se pomalja neslično, i odatle nešto, ali nešto crno.
Pukim posmatranjem, više nema, celine se rastaču u svom ogavnom spletu: stvarnost.
Nešto crno što se zatvara. što se zakopčava. čisti polog, neostvaren.“

7. Ružica Cvetković-Pfajfer Nostalgija u prolazu (poezija), Treći Trg i Čigoja štampa, Beograd, 2016.

Cena: 400,00 dinara

Nаkon lektire rukopisа poetske knjige Nostalgija u prolazu, smio bih reći dа Ružicа Cvetković-Pfаjfer spаdа u prvi red sаvremenih srpskih pjesnikinjа, uključujući i one dobro znаne i аfirmisаne koje žive u domovini. To, nа krаju, znаči dа ono nаjbolje u njenoj poeziji nаdilаzi ogrаničene okvire i uobičаjene predstаve o književnosti nаše „dijаspore“, pа i okvire domаćeg „ženskog pismа“, čineći sаstаvni dio šireg а respektаbilnog izborа iz sаvremenog srpskog pjesništvа.
Između iskušenjа pаtetičnog govorа o zаvičаju i tuđini i ironično (аli rjeđe cinično) zаošijаnog jezikа, pjesnikinja nаjčešće nаlаzi prаvu mjeru. Tu mjeru onа nаlаzi i između verbаlno izdаšnijih, nаrаtivno rаzvijenijih, podužih pjesаmа i pjesаmа svedenijeg, zgusnutijeg izrаzа. Ako neke od dugаčkih pjesаmа odаju znаke izvjesne retoričnosti i volje zа svestrаnim reflesivno-metаforčkim uobličаvаnjem predmetа pjevаnjа, krаće i pjesme uobičаjene dužine omogućuju čitаocu dа „predаhne“ u lektiri i uživа u pjesničkom jeziku koji jednostаvno i ekonomično prenosti jednu upečаtljivu ideju.
Stevan Tontić

Ružica Cvetković-Pfajfer rođena je 8. oktobra 1963. godine, u Krčmaru (kod Valjeva).
Objavila zbirke pesama: Neminovnost (1990) – Prva nagrada Književne omladine Valjeva za 1989; Utroba puna stakla (2000); Nevino blizu rečima (2002).
Od 1990. godine živi u Nemačkoj.

8. Zbignjev Herbert Izabrane pesme, priredila Biserka Rajčić, preveli sa poljskog Petar Vujičić i Biserka Rajčić, Treći Trg i Čigoja štampa, Beograd, 2016.
Cena: 900,00 dinara
Zbignjev Herbert (Zbigniew Herbert) rođen je 1924. godine u Lavovu, a umro 1998. u Varšavi. Potiče iz mešane, englesko-poljsko-jermenske porodice koja mu je do 1940. omogućavala ugodan život i solidno školovanje. Između ostalog klasično obrazovanje koje će se kasnije ispoljiti u svemu što je pisao. Sledeći porodičnu tradiciju posle rata, napustivši Lavov koji je pripao Ukrajini, studirao je ekonomiju i prava, a zbog svojih potreba Likovnu akademiju, istoriju umetnosti i filozofiju u Krakovu, nastavivši studije u Varšavi i Torunju. U Krakovu je slušao velike profesore, Kšižanovskog, Ingardena, Konopčinjskog, a u Torunju Henrika Elzenberga, koji ga je učio grčkoj mudrosti, umeću ataraksije, života u skladu s prirodom i razumom. Pored grčkog i latinskog učio je sve značajne evropske jezike, da bi mogao da čita literaturu koja ga je zanimala. Bez obzira na pomenute završene studije i znanje stranih jezika u komunističkoj Poljskoj kao nepartijac nije mogao da dobije nijedan pristojan posao, stoga se bavio publicistikom i likovnom kritikom, objavljujući najčešće u krakovskom katoličkom „Opštem nedeljniku”, koristeći i pri tom niz pseudonima. Kao pisac debitovao je pesničkom prozom, a ubrzo i poezijom. Zbog situacije u posleratnoj Poljskoj pesme je u početku objavljivao u časopisima, a posle „jugovine” 1956. godine pesničke zbirke i knjige eseja. Zajednički im je jezik. Neka vrsta Ezopovog jezika. Zbog Ureda cenzure koji je do 1990. kontrolisao svaki tekst za objavljivanje. Kritika sistema u kome je živeo i s kojim se nije mirio odlikovala se erudicijom i humorom. Ili, kako kaže kritičar Jacek Lukasjevič, takođe lavovljanin: „U pesmama Zbignjeva Herberta srećemo lirskog junaka koji se razlikuje od pesnika”. Jedan je kritičar stvarnosti, a drugi filozof stoičke orijentacije koji je spokojno analizira. Zahvaljujući takvom stavu istupio je još početkom 50-ih iz Saveza poljskih pisaca, a kasnije i iz PEN-cluba, iako se to surovo odrazilo na njegovu materijalnu, već nezavidnu situaciju.
Debitovao je u pravom smislu tek 1956. godine zbirkom Zrak svetlosti. U njoj je kao i drugi pesnici njegove generacije izneo svoje životno iskustvo koje je odredio Drugi svetski rat. Rat koji je za razliku od svojih vršnjaka nazvao trojanskim, razmatravši njegove učesnike kao trojanske ratnike. Počeo je da poseže i za grčkom mitologijom, izabravši Apolona za svog zaštitnika. Tako je iz pesama izbacivao autobiografskost koja je karakterisala većinu pesnika njegove generacije, konstruišući retorsko i ironično pesničko Ja. Jer, cilj pisanja za njega nije bila iznošenje životnog iskustva već postizanje savršenstva. A težnja ka savršenstvu, kao što znamo, je težnja ka istini. Kroz mrak istorije XX veka i mrak ljudske duše. Sledeće pesničke zbirke pisao je i objavljivao svakih nekoliko godina: Hermes, pas i zvezda (1957), Studija predmeta (1961), Natpis (1969), Gospodin Kogito (1974), Raport iz opsednutog Grada i druge pesme (1983), Elegija o odlasku (1989), Rovigo 1992), Epilog oluje (1998). 1974. godina je prelomna u njegovom stvaralaštvu, jer se tada u njegovoj poeziji pojavio lik Gospodina Kogita koji nije napustio scenu Herbertove poezije do kraja njegovog života.
Pored poezije pisao je radio-drame i drame od kojih je najpoznatija Pećina filozofa, čiji je glavni junak Sokrat. Dok je glavni junak njegove najznačajnije radio-drame Rekonstrukcija pesnika Homer.
Antička Grčka sa svojom filozofijom i književnošću bila je i tema mnogih Herbertovih eseja, posebno knjiga Lavirint nad morem i Kralj mrava.
Sa njom su povezana i njegova putovanja. Pretežno ona po Grčkoj, Italiji, Francuskoj, Engleskoj, Nemačkoj i Holandiji, mada je u više mahova, zahvaljujući nagradama, stipendijama i prevodima boravio i u SAD-u.
Izražavao je sebe, putnika podjednako u poeziji i esejima. Pored tih studijskih putovanja putovao je i zbog književnih večeri, predavanja, pesničkih kongresa i konferencija, brojnih nagrada (Fondacije Košćelskih, Fondacije A. Južikovskog, Internationaler Nikolaus Lenau Preis, Herderove, Petrarkine, Nagrade Solidarnosti, Međunarodne književne nagrade Velškog saveta umetnosti, Mađarske fondacije kneza Gabora Betlema, Nagrade Bruna Šulca, Poljskog PEN- cluba Jan Parandovski, Jerusalimske nagrade, Nagrade Vilenica, Nagrade T. S. Eliota, Nagrade grada Minstera i dr.) . Tom prilikom je upijao pejzaže, prirodu, arhitekturu tih zemalja, slike i skulpture po muzejima. Boravio je nekoliko puta i u bivšoj Jugoslaviji. Obično na putu za Grčku ili kao gost pesničkih festivala. Ne sklopivši brojnija poznanstva s našim piscima, jer su ga pre svega interesovali naši muzeji i razgovori s Petrom Vujičićem. U prilično poznim godinama koristeći autostop. Putovanja su najplodotvornija u njegovim esejima, objavljenim u knjigama: Varvarin u vrtu, Mrtva priroda s đemom, Lavirint nad morem, Kralj mrava. Noseći uvek sa sobom blok u kome je crtao olovkom i naliv perom pejzaže i mitske junake koji su često i junaci njegovih dela.
Pojedine zemlje je upoznavao i preko biblioteka, muzeja, crkava, mada mu nisu bili strani ni mali narodni restorani, krčme, jevtini hoteli, u kojima je kontaktirao s običnim ljudima poput Gospodina Kogita. Kao tog putnika-hodočasnika a ne turistu proslavila ga je knjiga Varvarin u vrtu, prevedena na četrdesetak jezika, s visokim tiražima. Između ostalih srpskim, Prosvetinim koji je iznosio deset hiljada primeraka i neko vreme bio kultna knjiga.
Pred kraj života počeo je ozbiljno da poboljeva te je morao iz Evrope trajno da se vrati u Poljsku. Umro je 1998. u svom stanu u Varšavi. 2008. proglašena je međunarodnom Godinom Herberta. Njegov arhiv njegova udovica je prodala Narodnoj biblioteci u Varšavi, da bi imala od čega da živi. Prevodi se i dalje. I dalje se smatra jednim od najznačajnijih i najuticajnijih pesnika XX veka. Više puta je bio ozbiljan kandidat za Nobelovu nagradu koja mu je za dlaku izmicala. Od svih republika bivše Jugoslavije najviše je prevođen u Srbiji, mada su prevodi srpskih prevodilaca objavljivani u Bosni (Zašto klasici, Sarajevo 1980; Gospodin Kogito, Sarajevo 1988); Elegija o odlasku (Vršac 1990); Epilog oluje (Beograd 1998); Gospodin Kogito ,Beograd, 2008; eseji: Varvarin u vrtu, Beograd 1990; Mrtva priroda s đemom, Pančevo 1998; Lavirint nad morem, Čačak, 2004), zahvaljujući Petru Vujičiću i Biserki Rajčić koji su bili i Zbišekovi prijatelji.
Antologija Izabrane pesme koju je priredila Biserka Rajčić spada u dosad najobimnije. Sređena je hronološki. Prati precizno Herbertov životni i stvaralački put. U sadržaju u zagradi je naveden prevodilac svake pesme.
Biserka Rajčić

ROMAN ONI KOJI JEDU SIROVO MESO (THOSE WHO EAT RAW MEAT) LJILJANE MALETIN VOJVODIĆ OD SADA I NA ENGLESKOM JEZIKU

O ROMANU
Roman Ljiljane Maletin Vojvodić, nastao nakon što je autorki dodeljen rezidencijalni boravak u najsevernijem muzeju na svetu, u Upernaviku, na Grenlandu, objavljen je pod nazivom Oni koji jedu sirovo meso 2013. godine, u izdanju novosadske kuće Mediterran publishing. Ovaj putopisni roman je svojevrsna imagološka slika Severa i opis grenlanskog načina života iz ugla nekoga ko dolazi iz Srbije.
2016. godine, na inicijativu prevodioca i profesora engleskog jezika Nebojše Pajića, grupa učenika Karlovačke gimnazije, pod mentorstvom i uz pomoć profesora engleskog jezika i prevođenja Nebojše Pajića, Vladice Rakić, Brankice Ivkov i Jelene Jakšić Petrović, prevodi ovaj roman koji je publikovan zahvaljujući Pokrajinskom Sekretarijatu za sport i omladinu, u okviru projekta obeležavanja “225 godina Karlovačke gimnazije”, juna 2016. godine u izdanju novosadskog Art-printa.
Dizajn je uradio multimedijalni umetnik Dragan Vojvodić a na koricama se nalazi fotografija koju je autorka snimila na Grenlandu.
O samom romanu se na srpskom jeziku mogu pročitati stručni prikazi pod imenom Oni koji jedu sirovo meso Vesne Radman koji je objavljen na sajtu B92, kao i tekst Hiperborejstvo kao sudbina književne kritičarke dr Maje Rogač publikovan u književnom časopisu Polja.

http://polja.rs/wp-content/uploads/2015/11/486-27.pdf
http://www.b92.net/kultura/dokolica.php?nav_category=1069&nav_id=779257
http://www.b92.net/kultura/dokolica.php?nav_category=1069&nav_id=779257

Učenici Karlovačke gimnazije koji su učestvovali u prevodilačkom projektu su: Sara Babić, Aleksandra Erceg, Danijela Jović, Ana Čvorović, Iva Mojović, Vanja Gostović, Milica Stefanović, Anastasija Bijelić, Ana Smiljanić, Ana Sekulić, Anja Sanader, Nikola Vlaškalić, Nađa Jović, Nina Jović, Ivona Ferenc, Milica Dragan, Tijana Polovina, Aleksandra Sredojević, Goran Mitrić, Nađa Ničetić, Nikola Kalajdžić, Marija Rakić, Nevena Radojčić i Milena Ilić.
Projekat obeležavanja “225 godina Karlovačke gimnazije” osmislile su profesorke Merima Aranitović i Danijela Pop-Jovanov.

LJILJANA MALETIN VOJVODIĆ je autorka romana Patuljci i Hiperboreja (Novi Sad, 2008), U Egzilu (Novi Sad, 2011), Oni koji jedu sirovo meso (Novi Sad, 2013), Dwarves and Hiperborea (Amazon kindle format, 2014), kao i kulturološkog bedekera Finska, zemlja Kalevale, jezera i sauna (Novi Sad, 2011), antologije norveške književnosti Norveška od Bjernstorna do Knausgora (Novi Sad, 2016), Norveška priča (Novi Sad, 2013) i konceptualnih umetničkih knjiga Instruction as writings (Novi Sad, Bergen, 2015/2016), Gothenburg Art Book (Gothenburg, 2014).

Učestvovala je u internacionalnim rezidencijalnim projektima za pisce u Španiji, Portugaliji, Francuskoj, Latviji, Finskoj, na Islandu, Grenlandu, u Švedskoj i u Norveškoj.

Nagrađivana grantovima Ambasada Finske (2011) i Norveške (2013), literarnim grantom norveške agencije NORLA (2016) u Beogradu i internacionalnim stipendijama u USF Verftetu u Norveškoj (2012/2014-2015), Kući pisaca u Ventspilsu (2008/2009) i Muzeju Upernavik na Grenlandu (2010).

Radove objavljuje u časopisima (Polja, Letopis Matice srpske, Sveske, Nova misao, Interkulturalnost), u dnevnom listu Danas, Dnevnik i on-lajn (e-novine, P.U.L.S.E., Supervizuelna).

Studije književnosti završila na Univerzitetu u Novom Sadu, u kojem i danas živi. Predaje književnost u Karlovačkoj gimnaziji u Novom Sadu.

Više na: www.ljiljanamaletin.wordpress.com

ROMAN ONI KOJI JEDU SIROVO MESO (THOSE WHO EAT RAW MEAT) LJILJANE MALETIN VOJVODIĆ OD SADA I NA ENGLESKOM JEZIKU

Upravo je objavljen novi knjižuljak u ediciji Patenti:
Tibor Hrs Pandur: UNUTRAŠNJI POSLOVI
u prevodu Ivana Antića

Ovaj izbor iz rukopisa Notranje zadeve uzima oblik zbirke snova, među kojima se autor trudi da nađe zajedničku nit, pa i neku vrstu fabule. U pesmama, ispripovedanim deskriptivnim i necenzurisanim jezikom, brutalno ispovedno, privatne brige snevača sasvim prirodno se spajaju sa opštim i globalnim: sa ideološkim trenutkom, Slovenijom, Balkanom, svetom. U prilog toj generalizovanoj brizi govori jedan od motoa knjige: „Naši snovi postali su jedina legitimna mogućnost otpora“. Kao Nikola Tesla, jedan od spiritus movensa knjige, i Tibor odlazi u san nadajući se da će mu oni ponuditi nekakvu spasonosnu formulu. Ali svaki od njegovih lucidnih snova završi se utopijskom notom, koja je više molba, vapaj nego nekakvo konačno rešenje.

U prevodu pisca Ivana Antića, Unutrašnji poslovi su objavljeni prvo u Srbiji, pre originala čije se objavljivanje u Sloveniji očekuje iduće godine.
Bojan Savić Ostojić

Tibor Hrs Pandur je 2010. objavio prvenac ENERĐIMAŠINA, knjigu koju je Tomaž Šalamun proglasio čistom novinom u slovenačkoj poeziji. U knjizi se razgranatost pesničkog govora, svojim bogatim asocijativnim prepletima, leksičkim i sintaksičkim inovacijama, povezala sa imaginarijumom apokaliptičnog sveta koji se nalazi pod informatičkim nadzorom. S jedne strane u njoj se tematizuju globalni ratovi, a s druge učmalost i spletkarenje lokalnog miljea.

UNUTRAŠNJI POSLOVI sadržajno nastavljaju tim putem. Obeležava ih veća ujednačenost izraza, kakvu nalazimo u političkoj poeziji bitnika, posebno kod Ferlingetija. Stavovi, upozorenja, optužbe i pozivi koje iznosi Hrs Pandur u sprezi su sa himničnim rasponom i žestinom. Može se očekivati da će ova knjiga ostaviti pečat na čitavoj generaciji.
Muanis Sinanović

Tibor Hrs Pandur (1985) autor je knjige pesama Enerđimašina (2010) i drame Sen 59 (2009). Osnivač i urednik „Paraliterarne organizacije IDIOT“. Živi u Ljubljani kao samostalni književnik i prevodilac.

Izdavač Udruženje građana Knjižuljak
Urednik Bojan Savić Ostojić
Likovni urednik Goran Savić Ostojić
Kontakt: knjizuljak@gmail.com




 

Rodž Glas na srpskom

Izdavačka kuća Književna radionica Rašić najavljuje skoro objavljivanje knjige priča britanskog autora Rodža Glasa (1978).
Glas je prvenstveno poznat kao romanopisac i dobitnik nagrade Samerset Mom za biografiju Alasdira Greja, ali i kao višestruki gost srpskih književnih festivala i rezidencijalnih programa.
Urednici Književne radionice Rašić opredelili su se za Glasovu knjigu LjubavSeksPutovanjeMuzika, 2013. godine nominovanu za prestižnu nagradu Frenk O’Konor. Brojne izvrsne kritike ovu knjigu opisuju kao konceptualno delo koje na duhovit i stilski besprekoran način tematizuje fenomen „lou kost“ avio-putovanja.
Rodž Glas radi na Univerzitetu Edž Hil kao predavač kreativnog pisanja.

Novo kolo elektronskih knjiga domaćih i regionalnih autora

Izdavačka kuća Književna radionica Rašić upravo je objavila novo kolo elektronskih knjiga domaćih i regionalnih autora.
Kolo otvaraju roman VOK ON! Uglješe Šajtinca (nagrada Biljana Jovanović za 2007. godinu) i zbirka priča Revolucionar Berislava Blagojevića (2012). Publici u Srbiji urednici Književne radionice Rašić premijerno predstavljaju roman Auschwitz Cafe (2003) crnogorskog pisca Dragana Radulovića, koji uz pomoć elemenata sajber-panka i političkog trilera tematizuje otmicu u Štrpcima, kao i Grimaldu hrvatskog autora Edija Matića, ljubavni roman s primesama trilera i putopisne proze. Peto i najekskluzivnije mesto u ovom kolu zauzima Lička trilogija Damira Karakaša, knjiga priča ovog kontroverznog hrvatskog pisca, sabranih iz njegovih zbirki Kino Lika (2001), Eskimi (2007) i Pukovnik Beethoven (2013), do sada neobjavljenih u Srbiji.
Knjige su dostupne na sajtu Književne radionice Rašić u mobi, epub i apk formatu.

 

Dve nove knjige iz Književne radionice Rašić

Književna radionica Rašić upravo je objavila dve zbirke pripovedaka – knjigu mladog beogradskog pisca Vladimira Bulatovića „Elvira je sanjala“ i pripovedački prvenac hrvatskog autora Marka Pogačara „Bog neće pomoći“.
Oštra i precizna, napisana u najboljoj pripovedačkoj tradiciji, Bulatovićeva knjiga „Elvira je sanjala“ sadrži dvanaest priča o usamljenosti, introspekciji, bizarnosti ljudskih odnosa, komunikaciji i njenoj ceni.
„Bog neće pomoći“, prva zbirka pripovedaka Marka Pogačara, pesnika, esejiste, kritičara i jednog od najdarovitijih književnika kojeg region ima, sadrži 11 priča. Pripovetke se, pored izuzetne informacijske ekonomičnosti, odlikuju i rafiniranim jezičkim izrazom, što ne čudi s obzirom na to da je u pitanju autor koji je do sada bio prevashodno poznat kao pesnik.
Knjige će se uskoro pojaviti u bolje snabdevenim knjižarama, a na internet stranici izdavača (www.krr.rs) dostupne su i u elektronskom obliku u formatima mobi, epub i apk.

Novo kolo e-knjiga KrR: David, Đurđević, Sejranović, Žurić i Vujičić u prvoj postavi

Književna radionica Rašić povodom Svetskog dana knjige i autorskih prava predstavlja novo kolo svojih elektronskih izdanja. Posebna pažnja ovom prilikom posvećena je knjigama kojih dugo nije bilo na tržištu, ali i jednoj premijeri.
Uredništvo Književne radionice opredelilo se da čitaocima Dan knjige čestita romanima Parking Svetog Savatija Mirjane Đurđević, Oštar start Miće Vujičića i Sandale Bekima Sejranovića, prvi put objavljenom u Srbiji. Čast kratke proze u ovom kolu brane Vule Žurić knjigom Katenačo i Filip David, čijim čitaocima je konačno omogućeno da uživaju u Sabranim pričama koje objedinjuju tri klasične Davidove pripovedačke zbirke u izvornom i hronološkom obliku.
Elektronske knjige dostupne su na internet stranicama izdavača (www.krr.rs), a uskoro i u internet prodavnicama Kobo, Nook i Google, u formatima epub, mobi i apk (Android aplikacija).


Klod Lalumijer novi autor u ediciji prevedene proze Književne radionice Rašić

Kanadski pripovedač Klod Lalumijer, čije pisanje odlikuju elementi mračne fantastike, postao je treći autor u ediciji prevedene proze koju je nedavno pokrenula Književna radionica Rašić.
Lalumijer je u Kanadi poznat i kao kritičar, kolumnista, urednik brojnih antologija i nezavisni knjižar.
Uredništvo Književne radionice Rašić opredelilo se da prevede Lalumijerovu zbirku priča Nokturna i druga nokturna iz 2014. godine.

 

Оставите одговор

Ваша адреса е-поште неће бити објављена. Неопходна поља су означена *