Promocije

DUNjA DUŠANIĆ
FIKCIJA KAO SVEDOČANSTVO:
IKSUSTVO PRVOG SVETSKOG RATA
U PROZI SRPSKIH MODERNISTA

Petak, 28. septembar u 20 časova
Srpsko književno društvo, Francuska 7, Beograd

Razgovori s razlogom:
Dunja Dušanić Fikcija kao svedočanstvo: Iksustvo Prvog svetskog rata u prozi srpskih modernista, (Beograd: Dosije studio, 2017)

Učestvuju:
Dragan Stojanović
Leon Kojen
Adrijana Marčetić
i autorka

Uređuje i vodi Dejan Simonović

Ako se septembra 1918. nekima činilo da je, probojem Solunskog fronta, rat završen, za druge je borba tek počinjala. Srpski vojnici su još dve godine čekali na demobilizaciju, ali se mnogi od njih nikad nisu izborili sa fizičkim i psihičkim traumama koje su ostavili prizori lešina, otrovni plinovi i druge, kako bi to Miloš Crnjanski rekao, „hipermoderne senzacije“. Za moderniste poput Crnjanskog ova borba je, pored ličnog, imala i umetnički karakter. „Jedna tako velika svetska kataklizma kao što je Svetski Rat“, napisao je Branko Lazarević 1922. godine, „podelila je sve, pa i umetnost, u mnogome, na Predratno i Poratno. […] Svet je, kao na kasapnici, video živo ljudsko meso i mozgove koji se puše po planinama, dolinama i ukraj reka. […] Kao nekada preko Kartagine, preko velikih gradova plug je mogao da pluži… Granata je obarala sve: čoveka, biblioteku, muzej, Remsku katedralu“. Kao i njihovi savremenici širom sveta, srpski modernisti su doživeli Prvi svetski rat kao formativno iskustvo, koje ih je podstaklo da uobliče sopstveni odgovor na izazove epohe i na ono što su videli kao zahteve moderne umetnosti. Uverenje da se posle Velikog rata ne može pisati kao pre njega bilo je tesno povezano sa idejom da je književnost dužna da odgovori na promenu koju je rat doneo i da je na neki način uprizori. Uprkos razlikama koje su ih delile, pisci poput Crnjanskog, Andrića i Rastka Petrovića, verovali su da tu „pukotinu u ploči Istorije“, kako je Prvi svetski rat opisao Ford Medoks Ford, ne mogu da prikažu ni goli dokumenti, ni pisci minulog doba, ni istoričari, već samo nova književnost koja je svesna sebe i svog položaja u istoriji. O problemima predstavljanja rata u književnoj fikciji, odnosu evropskog i srpskog modernizma prema ratnim zbivanjima, s jedne i književnoj tradiciji, s druge strane, kao i mnogim drugim pitanjima kojima je posvećena knjiga Dunje Dušanić, Fikcija kao svedočanstvo: iskustvo Prvog svetskog rata u prozi srpskih modernista (Beograd: Dosije studio, 2017), govoriće prof. Dragan Stojanović, prof. Leon Kojen i prof. Adrijana Marčetić.

Izučavanja srpskog modernizma obično su usredsređena na jezičke i stilske inovacije, pokazujući kako su srpski pisci u svom traganju za novim formama ekspresivnog književnog jezika bili u skladu sa sličnim tokovima drugde u svetu. Dunja Dušanić analizira ostvarenja srpskog modernizma iz drugačije perspektive (…) fikcionalnog predstavljanja Prvog svetskog rata.
Dunja Dušanić je napisala smelo i ambiciozno delo, bazirano na brižljivom istraživanju primarnih, kao i brojnih sekundarnih izvora. Njen rad unapređuje naše razumevanje srpskog modernizma, njegovog mesta u evropskoj književnosti, odnosa evropskog modernizma prema Prvom svetskom ratu i opšteg predstavljanja rata u književnosti. To je delo koje ima velik značaj za komparativnu književnost i srpske kulturne studije. Ono dovodi u sumnju naše pretpostavke o odnosu književnog diskursa i dokumentarnog svedočanstva kao o književnoteorijskom pitanju, nudeći i dubinsku kritičku analizu i razložne zaključke koji se tiču književnih studija uopšte. (Dejvid A. Noris, Beogradski književni časopis)